SHEEKADII {SHIIKH CABDULQAADIROOW }

November 11, 2015 ||

Waa sheekadii iyo maansadii ka dhalatay dhacdo jacayl gabnoobay oo ahayd sida tan;

Waxay ahayd 7;30 habeenimo aniga oo socdaal caafimaad ku tagey magaalada Addis 

ababa, halkaas oo aan si kadisa ula kulmay saaxiibkay Deeq oo ahaa wiil dhalinyaro 

ahaa ,oo farxaana laguna asteeyo furfurnaan, iyo waji hillac,

hasayeeshee waxa deeq bariinsaday oo bahdii iyo barkii kala baxay kalgacal facwayn 

oo ku fogaaday dhaamaan feedhaha iyo waxaayaha jidhkoo idil, taasna waxa sababay 

jacayl dhiiranaa oo si kal iyo laab ah loogu qaabilay kalsooni badan oo niyad sami ku 

dheehantahay, waxaana caashaqaa ku abuurmay oo sida midhaha geedaha ku 

abqaalay kuna beeray gabadh la yidhaah ifraax, gabadhaasi oo sida waqalka uga 

heelaacday wadnihiisa bidix, horaa loo yidhi

“JACAYLKU DAACAD IYO HADDII UU HELO DARYEEL MA DUUGOOBEE 

OGAW”.

Ifraax xiligaa waxay deeq u muujisay dabacsanaan iyo dareen, iyo xushmad wayn, 

dabadeed deeqna waxa uu u muujiyay gabaadhaa , dareen naxaaris, taas oo labadaba 

fagaaraha aakhyaarta looga yaqaanay mataanihii jacaylka,waxaana dhex yaalay 

miisaan jacayl oo xaqsooran, labaadaa qof oo isku indho kuulan jiray waxaanay 

ahaayeen ,

dhaayo iyo aragood, dhoola iyo qosolkood ,laf iyo dhuuxeed,

waayo waxay ahaayeen ul iyo diirkeed,,Deeq waxa uu jacaylku ku kalifay in uu 

naftiisa u hibeeyo ifraax una huro maankiisa iyo maskaxdiisa, taa dhigeedana ifraax 

ayaan dabyar shideyn oo keentay heer ilaa cuntada ay cunayaan ka dhigtaan isku mid.

Oo si kaftan kalgacayl ku dheehanyahay isku su,aala , manta ama caawa caloosheenu 

waa mid, sidaa darted aan anfaco isku mida quudano ee maxaad cunaysaa caawa, 

waliba xiliyada ay waqti kulan isku helaan, waxay ahaayeen laba qof oo labiska ama 

huga oo qudha ku kala duwan , dhar ahaan, balse muuqa iyo midabka iskaga mid ah, 

jacaylkaa gaaxday ee heerkaa halista ah gaadhay, ee hadii ayna is arag saacad midba 

dhibta uu dareemayo, dhalan gadiyayso ka kale,AYAA WAATII HORE LOO YIDHI 

DABAR IYO HOGAAN IYO DANI WAA SEETEE.

Iyadoo xaal halkaa marayo ayaa waxa dhoof u soo baxay ifraax, nasiibkaa mid 

udhawna waxa helay Deeq, oo waxbarasho jamacadeed u helay ADDIS ABABA, 

ifraax oo u socota Denmark iyo deeq oo jamacad u tagay adiis, ayaa labaduba safarkii 

gaadhi ugu baqoolay meel labadaba dantoodu ku xidhnayd.

waxa ay noqdeen laba nafood oo isku mid ah, oo isku milmay,daymada indhahaa isku 

doogsade, sababtoo ah .DHAAYIHII IS JECELBAA DHAB AHAAN IS 

RAADSHO DHAYAL UKALA JEEDSAN.

intii jidka lagu jiray qooraansi eegmada indhihii ayaa qaloocday, naf wax jecel ag 

joogta waa u nasiib iyo naruuro, xawaaraha u jaraayo gaadhiga ay saran yihiin waxa 

barbar socda, xawaaraha uu jaraayo wadnaha iyo dareenka deeq,waayo? Deeq waxa 

uu u ogyahay safarkiisa inuu ku eegyahay adis ababa, balse ifraax tahay qof u 

dhoofaysa dal shisheeye iyo dibad fog, is aragii dhaayuhu ku doogsan jireen ku 

danbaynayo dhagaysi, qudheeda ifraax shidada iyo shawrka kalgacayl kuma yara, oo 

iyaduba waxay ka fakaraysa jacaylkan safarka galay balse socdaalkii dhawaa 

fogaanayo, waxay yimaadeen ADISABABA iyagoo umal iyo urugo jacayl, midba 

gaarkii ula tiicayo,

hasa aahaatee may noqon laba qof oo xaafad wada daga, ifraax waxay dagtay booli, 

deeqna waxa uu la dagay adeerkii oo caruurtiisa dhoofinaayay oo dagan xaafada la 

yidhaah SHOOLA.

jacaylkii waxa durba soo food saaray duruufo lagama maarmaan ah. Ifraax waa qof 

safar kale laga sugayo , oo markiiba waxa loo dhaqaajiyay xaraynta foomka fiisaha 

iyo hawl safaaradeed, deeq laftiisa jacayl darani haku dagee, oo daruuro kalgacayl 

xambaarsan dhibica sida mahiigaan ha ugu asqeeyaane, isna hawl ayaa sugaysa oo ah 

inuu galo jamacada oo u baahan dariiq dheer, balse jacaylka uu u hayo ifraax ayaa ku 

kalifay intay tagayso in aanu waxbarasho bilaabin waayo?

Waxa aad ugu mudan aragtida ifraax, hase ahaatee ifraax safaarada qacanta kuma 

haysato, halka uu deeq maalinba waqtiga riixayo, oo uu adeerkii ku maawelinaayo 

jaamacad I qancisa ayaan raadsanayaa ee dagdagu ma wacna,

waxaanu taas u samaynayaa waa firaaqo aad u heshid yartan ifraax ee lagu beeray 

maskaxdiisa,ee sida geedka ka dhex baxday, ifraax dhankeeda dhibtu kuma yara oo 

waxay qaadaysaa oo ay ku sugantahay,AMA DHAMAC KALGACALBAA I 

DHALAALINAYSOO INTA’AAN LA DHOLANDHOLAY DHEXDU ILA 

YARAATAY.

Hase ahaatee, tagitaankeeda waxa qabanqaabinaya abtigeed iyo walaalkeed,kuna raad 

jooga ilaalinta iyo dhawarista ifraax, maadama dhulkani yahay mid shisheeye oo 

dhaqan ahaan kala duwanahay, waxa deeq uu ku guulaystay in uu helo taleefanka 

ifraax, waanu lahadlay salaam diiran oo kalgacayl dabadeed, waxa uu u sheegay in 

galitaankii jaamacda u darted u hakiyay, maadama mardanbe oo ale qadaro mooyee 

ay tahay aragii ugu danbeeyay, intaa markuu hadalkii marinaayo ayay tidhi, walaal 

waan qiiro ooyay ee halkee ayaan kugu imaadaa.

deeq ayaa si naxarisi ku dheehantay ugu jawaabay , walaal anaa ku imanayee iska 

joog, naf wax jeceli dhibanaa, deeq gaadhi ayuu kiraystay geeya xaafada ay daganayd 

ifraax.

jacayl waayo badanaa ifraax dibada ayay ku sugtay, waana ay kulmeen bariido 

qacmmeed, faraha la is dhaafsay waxay geeysay guri ay jaar ahaayeen, deeq waa lagu 

sii diday oo kaarkii caashaqa ayaa ku sii fiday, waxa uu qaadayaa JACAYLKAN 

DHULKAYGIYO HALKAN IGU DHIBAAYAAN DAL DHEER U 

DHOOFINAAYAA.

waw, ifraax lafteedu ma dhawa oo waxay maraysaa “sidii aan u laab kacay ladi 

waayay jiifkoo”, is warayste oo u sheegtay inay heshay fiisihii oo la siinayo laba 

todobaad oo ah 14 cisho, intaasna ay wada xidhiidhayaan deeq waa u farxad marna 

waa u naxdin waayo ?

jacaykisi ayaa helay nasiib wacan oo dhoof, marna waa uu murugo, oo ifraax xasuus 

uu qalbiga ka daawado mooyee isarag imika waa gabaabsi waxaase u leeyahay 

“dhawristeeda oo qudhaan ayaan dhawr ku qadayaa”, oo agjoogeedu guul iyo farxad 

ugu filan, waana uu ku hambalyeeyay waxaanu u sheegay in uu sugaayo, intaasna ay 

xidhiidh taleefan iyo netka kuwada noolaadan, maalinkastana inta ay joogto 

maagaalada u imanaayo si ILDOOGSI ugu noqoto, ifraax way ka aqbashay, 

waxaanay tidhi “ADIGA IYO JACAYLKABA IDIN ILAAWI MAAYO’OO 

WAAN IDIN TABAYAA”, maalintaa iyo maalmihii ka danbeeyaya waxay 

noloshooda ku qaateen dharaaro macaan, oo midba midka kale uu mabsuudo,

balse , maalmihii sida badda caariday oo soo buuxsantay ayay dagnaan iyo lama filaan 

ku soo idlaadeen, deeq caashaqu biyo dhig, dhinac walba kalgacaylku u dhaaf, ifraax 

way laqabtaa dareenkaa hasa ahaatee farahaa ilaahay masimee,waxa qadarin badan oo 

cishqigu ku wayn yahay waa deeq, waayo?

Isagaa laga tagayaa waxaaba lagaadhay dhoofkii, ifraax bulsho uu ku jirro deeq ayaa 

sii galbisay,balse deeq meel uu maraayo isma oga, waxaabu ku sigtay inuu diyaarada 

balaasha qabsado marka laga eego, sida uu u foofay iyo badwaynta jacaylka ee lagaga 

tagay, waxaase niyada u dhistay ifraax oo tidhi, anaa kuu nool ee ha warwarin la isna 

maca salaamee

ifraax oyday ,deeqna ilmee dhiig caashaq, duushay oo diyaaradii kacday,deeqna 

isagoo dalanbaabiya ku soo noqoy halkuu daganaa, waagii bari, deeq qalbiga ayuu ka 

daalanyahay , intaan xalay moodaayay in uu hurdo,,waxa uu saarnaa diyaaradii ay 

ifraax raaxday, waa gataati dhac, xili barqo ah ayaan toosiyay, markuu indhaha kala 

qaaday ayuu yidhi iifraax inoo gee, anoo dareensan waxa ka hadlinyaa in uu yahay 

jacayl qoto dheer, oo qalbigiisa galay ayaan ku idhi

Saaxiib waataynu xalay anba bixinay markaasuu intuu soobaaday yidhi” alla waa 

runtaa sxb sideen ahaa “ waxan ugu jawaabay “waa jacayl iyo caadkii” sadex casho 

markay maqnayd ifraax ayay soo hadashay ayadoo kawaramaysa nabad qabkeeda 

waana ay wada hadleen

Number uu kala hadlo ayay siisay, waana uu kala xidhiidhi jiray ,

Deeq waxa uu joogaa adiss oo ah, halkii jacaylku kaga dhoofay , waxa ay markasta 

ishiisu qabataa , maalmihii ay wada joogeen dhulkay mari jireen , taasi hadaba waxa 

ay deeq kadhigtay , maxbuus qalbiga uga xidhan ifraax oo waxa uu qaadayaa

“ADIGOO DALDHEER JIRAAN HALKAN KAA DAREEMAA IFRAAX 

WAAN KU JECELAHAY”

Waxa uu bilaabay Tacliintiisii , hase yeeshee isaga ayaabay jaamacadi kafuran tahay 

beerkiisa

Oo waxa ka ifaysa ifraax , oo marka aanay lasoo hadal waaba bastii oo balo ayaa ka 

higle

Markuu la hadlana ma ah wiil buka oo waabu bogsadaa , waxaas oo dhana waxa 

sababay caashaq , jacayl , iyo kalgacayl is urursaday oo guluf ku haya isaga

LAABI LABA U LA hadaba ninkii isku kari waa tacliin iyo taleefan ku hadal , waa 

ifraax oo biixiyaha dhabarka howl yari ku baahday , waxa uu dhigay qalin kii 

qalbigana waxa uu ku xardhay ifraax oo kaliya , nasiib daro’se waxay tahay ‘siduu 

ugu lisay ugumay hambayn’

Ileyn waa gabadh yurub gashay oo jacayl kiiba way ka mashquushay

Isagiina ayada oo kaliya ayaabu ku mashquulsan yahay , maalinba maalinta ka 

danbaysa waxa sii yaraanayay soo hadal keedii , deeqna wuu sii karaar qaadanayay

Waxa hadaba ku sii kordhay Dhamac kalgacayl oo adkaysi u diiday waxaana 

qalbigiisa kadhex maaxaysa ifraax oo sida miiraale roob iyo weedhka hadba dhinac 

kaga meeraysanaysa maskaxdiisa

Gantaal jacayl ayaa siwayn ugu dhacay markii ay ifraax anba baxday , waxaanu 

noqday baal dabayli sidato iyo badwayn baaxaa dagaysa , waxa uu hadaba deeq 

hamuun iyo hiirtaanyo uqabaa Hadalka ifraax

Balse iyadu sidii ay u baqooshay way yaraysay hadalkii uu u jeelanaa , hadaba deeq 

waxa ku dhacay dareen cidlo

Waxaanu noqday maxbuus uxidhan gabadh aan xukun ku ridan oo dulman , Balse ilaa 

imika deeq waa uu kujiraa Jeel caashaq oo aan lahayn Loyar iyo Maxkamad u dooda 

Marka laga reebo aniga oo u caqli celin jiray Samir iyo dulqaadna fari jiray

Hase yeeshee ilayn waanadu madeeqdo Ruux jacayl ku wayn yahay Deeq iga diid 

waanadii Balse Jacayl ayaa dardaray oo waxa uu yidhi

ADAAN DOOG JACAYL IYO KALGACAYL KU DAARINE MIYAAN DUNIBA 

JOOGAA

SAAXIIB WAAN SILIC SOCDAAYE HADAL KAA IDAM QAAYEE IGADAA 

WALAAL

Markuu Halkaa marinaayay ayaan go aansaday inaan raadiyo ifraax si aan ugu sheego 

halka ay saaxib kay lamarayso dhibaatada jacay ee ku kaliyay satay

Nasiib wanaag waan helay ifraax , waxaan se odhaahdeedii kadareemay in uu 

jacaylkeedu ku ekaa eriboodka (airport) sidaan anigu u maleeyay

Markaa waxaa halkaasi aan kadareemay in jacaylkii deeq iyo kii ifraaxba ku 

kaliyaystay isla saxiib kay deeq marhadii lagaga tagay oon loo ogayn,

Hadaba ilayn lamaanahayni isjeclaa waxa kala fogeeyay war xuma tashiil , waxa ay 

nasiibdaradu tahay in ay ifraax rumaysatay warxuma tashiil kaasi soo weeraray

Saxiibkay deeqna waa uu lasocday in lakala fogeeyay hadaba wakhtigaa saxiibkay 

wuxu isku maaweelinayay hees aan midheheedii ka xasuusto,

CAKU LABA ISBARATOO

ISKU BOGOO ISKALA BAXAY

BOQOLKU IYO DHEERAAD

MARKUU BAAHAY XIISUHU

KALGACAYLKII SOOBAXAY

BISILYAHAY LACUNI LAA

ISBARIIDIN WAAYOO

BINI AADAM KALA DILAY

Bal hadaba kadis kani layaabkale ee dhacay dadoow ufiirsada

Isaga oo deeq ku hawlan heestani oo maskax diisa iyo qalbigu isku jiibinayaan ayaa 

waxa soo dhacay taleefan aniga idoonaya saxiibkay deeqna uu I agfadhiyaa

Si dag dag ah ayaan u qabtay Waxanan ogaaday in ay tahay ifraax

Bariido aanu is waydaarsanay dabadeed waxa aan markiiba la boobay waano iyo 

canaan isu jira , intaa kadib waxa aan taleefan kii ugu dhiibay deeq

Hadaba markii aan u fidiyay gacanta taleefanka saxiibkay waxa aan wajigiisa 

kadareemay

Furfurnaan ,hididiilo , iyo rajo uu kadamacsanyahay soonoqodka ifraax intaa kadib 

maxaa dhici doona

Deeq oo si dag dag ah u hadlaya ayaa yidhi ‘ walaal is daji cid aan adiga aduunka kaa 

jecelahay majirto waxaa laguu sheegayna waa waxba kama jiraan ‘

Hase ahaatee iyadu dhag jalaq umay siin halkiina kama dabcin waxaanay ku 

adkaysatay in wax yaalahaa looga soo tabiyay oo ilayn show ahaa inuu gabadh kale la 

rafiiqay ay jiraan

Iyaduna fariintan ay waday ay ahayd uun inay kabaxday oo ay is fasaxaan

Intaas oo la is dhaafsaday kadib Deeq wajigiisu wuxuu isu badalay dhidid miidhan , 

murugo , iyo ciil kasoo if baxay wajiga saxiibkay deeq , waxaanu dirqi ku haleelay 

intii aanay dhigin telefonka

IBAD BAADI BEERKAAD LABAXDAA BUKOODEE

Markii arinku halkaasi marayay gabal ayaa u dhacay deeq waxaanu ku muusanaabay

WEHELKA WEHELKAYGA CAASHAQA

LAWADAAGI JIRAY BAAN

WALI U YEEDHA

WAKHTIGII WACNAAYEE

IWAYDAARTAY BAAN

WALI XASUUSTAA

Hadaba aniga iyo saxiibkay deeq halkii ayaanu ku kala tagnay habeen kaasi isaga oo 

aad u murugo iyo ciilba qaba

Waxa la isu soo noqday aroornimadii iyo fagaarihii asxaabtu ku kulmi jirtay

Asxaabtana waxa ku jiray qaybtii kashayqaysay isu dirka deeq iyo ifraax iyagoo ku 

hadaaqaya erayo laga soo xigtay ifraax oo sumcada iyo sharafta deeq ku tumanaysa , 

halka uu deeqna marka laga waraysto ifraax uu erayo wanaagsan iyo amaan 

kabixinaayay hase yeeshee markii ay erayadaasi dhawaca ku sii kordhinayay deeq 

hadhiwaayeen kalatagistii ifraaxna ay kalmadahaasi kaga dhib bateenAyaanu habeen 

qol isugu nimidnay aniga iyo saxiibkay deeq isagoo ay laabtiisa gubayaan kalmadihii 

warxuma tashiilku

Wax uu jiif iyo joog xamili waayaba , mar ay goor sheegtu (sacadu) ahayd cabaara 

2:30 kii habeenimo goobtuna tahay Ethiopia (adis ababa) ayaa aniga oo hurda waxa 

aan ku toosay saxiibkay oo jiif iyo joogba xamili la oo kacaa fadhiisanaya

Deeq waxa uu markiiba qaatay Talefan I agyaalay waxaanan waydii yay cida soo 

jeeda ee uu xiligan garaacayo , waxaanu ii sheegay in uu garaacayo ifraax

Runtii aniga waxa ay igu noqotay layaab dhibaatada saxiib kay uu la baaxaa dagayo

Deeq waxa uu garaacay ifraax , Talefan kii ayaanay ka qabatay , waxaanu ku yidhi 

isaga oo cabsanaya

“ IFRAAX WALAAL WAA ANIGA WAA DEEQ, KUU MAAN SOO GARAACIN 

INAAN KAA NIXIYO WALAL, XILIGAN AAN KU SOO GARAACAYNA WALI 

WAXA AY KA TURJUMAYSAA JACAYL KA AAN KUU QABO, KUNA 

ILAAWI MAAYO INTA AAN NOOLAHAY WAXANAN RAJAYNAYAA HADII 

AAN IFKA ISU ARKI WAYNAY INAAN HOYGA AAKHIRO ISU ARAGNO, 

WAXAAN SE KAA CODSANAYAA INAAD IGA DAYSO CEEBTA IYO 

AFLAGAADADA TAASOO IGU KEENTA MARWALBA DHAAWAC 

KAWAYN KII KALA FOGAAN SHEHEENU I YEELAY , WAXAANAN KU 

FARXI LAHAA ADIGA OO AAN WEEDH SAN KAA MAQLO.

Intaa kadib deeq waxa uu isaga oon iyada jawaab kasugayn dhigay talefoon kii inta 

kali ah eegubaysayna ay ahayd intaasi uu u qodobeeyay ifraax

Hadaba aniga oo lasocday dhibaatada iyo baaxaa daga ku kali ah saxiibkay iyo sida uu 

xidhiidh koodu u kala go’ay , warxuma tashiilka weeraray ayaa waxa igu dhalatay 

maansadan oo aan ugu magac daray HAATUF CAASHAQ waxanay ahayd sidan .

1.WAA HAATUF CAASHAQOO

HALKAAN U HOYDIYO

HEER KAAN KU SUGANAHAY

HAWRAAR KUUGU SHEGIYE

2.KOLAY WAAN HUBAAYOO

HADIMADA KALGACALKA

ANIGAA LAHOYDOO

IFKA UGA HULEELEE

IIGA HIILIN WAYDAY

HALISTAA JACAYLKEE

3.KOLKAAD I HAGRATEED

HALIIGAYSA BEERKEE

4.OGSOONOW HABEEN QUDHA

HAMIGAYGA LAABTIYO

KAMAAD HADHIN BOGAYGOO

HALBAWLAHAAD KU NOOLAYD

5.OO HANAQA IYO LAABTAAD

HADBA QAYB DAGTAAYOO

SIDA HILAACA KARANTII

KA HANQADHAA DUSHAYDEE

6.SIDAN HAYB SIGAAGII

HABOONEEY DARAADAA

NAFTA KUUGU HURAYEEN

U HIBEEYAY AWGAA

7.ADNA WAAD IHIIFTOO

MAAD HAGAAJIN QALBIGII

HANAQAAD JACAYL IYO

HOR ILAAH U TAAGNAA

8.RUUX HOGA XABAASHIYO

IIL HOOSE TAGAYOO

ABID KAA HADHAYNOO

KUU HARAADAN BAAN AHAY

9.HAYEESHEE IFRAAXEEY

HAMBALYIYO SALAAN IYO

HIBASHIYO XASUUS BAAN

KUUSOO HANEEYEE

10.KOLKA AAD HALEESHEE

HADALQAAD KA WAAYAHA

HAASAAWAHAA GUUD

DADKU KUGU HAYBSHAAN

11.HALKA AAN KAA XIGO

NAFTU KAMA HABAWDEE

HAWRAAR SAN TILMAANTAY

SI HUFAN U TABIYOO

12.NAFTAA HIRDOOGLIYO

MALAB HIBITIQAAYA

U HAYSAN ABIDOO

BARYO KUGU SOO HADHGALIYE

WAA ANIGA OO AH MAXAMED KHADAR